TEMA 8 - Metodoloxías didácticas para a ensinanza de linguas estranxeiras

Ola compas!

Durante as presentacións da última semana de clase afondamos nalgúns temas moi interesantes relacionados cos contidos das sesións da materia. Aprendemos un pouco sobre a ensinanza de idiomas nalgúns países como Canadá, Xapón; Países Baixos ou Irlanda, sobre diferentes certificacións de nivel nacionais ou internacionais e sobre metodoloxías didácticas do máis variadas (entre outros temas).

Quero, nesta entrada, centrarme nalgúns métodos de ensinanza-aprendizaxe de idiomas que me chamaron a atención por seren únicos, diferentes ou innovadores. Cabe destacar que a evolución dos métodos ó longo da historia non se produciu de xeito lineal e independiente, senón que as diferentes propostas foron xurdindo e solapándose, coexistindo no tempo nunha sorte de carreira espacial para atopar o método milagreiro de ensinanza-aprendizaxe de idiomas. Bueno, pode que o estea a pintar como un proceso máis trepidante do que en realidade foi, porque xa sabemos que las cosas de palacio van despacio e o estudo das linguas tamén. 

Se botamos un ollo a algúns dos principais métodos de ensinanza-aprendizaxe de linguas a través da historia, podemos ver que moitos xurdiron como contraposición a métodos anteriores. O método de gramática-tradución (tradicional e estruturalista que entende a lingua como un sistema de estruturas que se poden aprender mediante a repetición) sobre o que Lucía Portabales fixo unha presentación moi completa, vén da época na que o latín aínda era unha lingua de prestixio e as traducións eran o principal método de transmisión de coñecementos. Co tempo evolucionou e foise adaptando á ensinanza-aprendizaxe doutras linguas, coas principais desvantaxes da falta de práctica oral (que supón a perda de contacto coas expresións idiomáticas da lingua e polo tanto dificulta a capacidade para a comunicación oral) e a descontextualización da lingua derivada do uso exclusivo de textos escritos que moitas veces non teñen relación coa realidade dos discentes.

Mais, como contrapunto a este método xurdiu, a finais do século XIX o método directo (naturalista), que afirma que a aprendizaxe dunha segunda lingua segue un proceso similar á aprendizaxe dunha primeira lingua. Podemos dicir que se trata dunha sobrecorrección do método de gramática-tradución, xa que se centra principalmente na comunicación oral na lingua meta, e pon a énfase na pronuncia e na gramática. 

A partir de aquí produciuse un tira e afrouxa entre profesionais da ensinanza-aprendizaxe de linguas: naceu o método de lectura que conclúe que o xeito máis práctico de ensinar inglés é mediante a lectura; o método audiovisual baseado no carácter social da lingua e no feito de que a linguaxe é ante todo un método de comunicación entre seres e grupos sociais; a suxestopedia, que pretende aplicar os principios da suxestoloxía á ensinanza de segundas linguas; o método de resposta física total (TPR), que propón ensinar a ensinanza de idiomas mediante a combinación das habilidades verbais e motrices; a aprendizaxe comunitaria da lingua, que cree na aprendizaxe cooperativa e non competitiva; a aprendizaxe baseada en tarefas; a aprendizaxe baseada en proxectos (ABP); o método silencioso ou o método comunicativo ou ecléctico...

Paréceme especialmente curioso o método silencioso (non deixedes de ver a presentación feita por Raquel Martínez Hermida para coñecer ben os segredos deste método) baseado en tres premisas principais:

 O máis sorprendente deste método é o papel silencioso do/a docente, que debe dirixir a sesión de aula e guiar ó alumnado no proceso de ensinanza-aprendizaxe sempre desde o silencio. Chama a atención, polo tanto, que este método estea centrado en desenvolver a competencia oral e auditiva e en conseguir unha pronuncia correcta (para o que emprega táboas de equivalencias entre cores e pronuncias). Non podo evitar pensar que se trata dun método que pretende crear unha sorte de sinestesia forzada entre pronuncia e cor para que o alumnado sexa quen de acadar aprendizaxes significativas rapidamente. A compoñente visual fai que este sexa un método ideal para uso con discentes de curta idade, para non lles encher a cabeza con datos memorizados sobre teoría e gramática que non entenden. Con todo, pode non dar tan bos resultados en niveis superiores nos que se lle da moita importancia á gramática.

Unha mellor opción para traballar en todos os niveis (baixo o meu punto de vista) é o método comunicativo, que podedes atopar explicado nesta presentacion que fixo  compañeira Carla Portela e da que tomo a seguinte diapositiva para vos mostrar as principais características da súa metodoloxía.

Este método pon ó alumnado en contacto coa lingua mediante o traballo na aula con textos, vocabulario e situacións reais. A lingua non é un elemento descontextualizado que hai que estudar porque si, senón que existe en contextos reais que debemos aproveitar para favorecer a implicación do alumnado no proceso de aprendizaxe. Poténciase a competencia comunicativa (unha combinación das competencias lingüística, sociolingüística, discursiva, estratéxica, sociocultural e social) para que o alumnado sexa quen de se comunicar cos usuarios da lingua meta de xeito satisfactorio. A clave está na práctica comunicativa constante: verbal, non verbal, escrita e oral. 

Mais, como moi ben apunta Carla na súa presentación, non existe o método perfecto. Cada docente ten a súa propia forma de dar clase, e isto supón mesturar, combinar e equilibrar técnicas de diferentes métodos para acadar os resultados desexados. 

Por exemplo, a aprendizaxe baseada en proxectos (sobre a que Noemí Soto Estévez fixo unha moi boa presentación) require poñer en práctica todas as competencias básicas para a resolución de problemas complexos, e para isto se poden integrar diferentes técnicas. É un método que require moita organización e planificación, pero que nos permite aplicar estratexias doutros métodos se as combinamos de xeito consciente e calculado para incrementar as aprendizaxes significativas entre o alumnado. 

En conclusión, non podemos pretender cinguirnos a un só método de ensinanza de linguas estranxeiras, porque o noso alumnado sempre será diverso e único e, como docentes, debemos ser quen de nos adaptar ás súas necesidades e fortalezas para axudalos a obter o máximo beneficio persoal no proceso. No mundo actual, no que a comunicación se produce por e-mail, mensaxe de texto, redes sociais... non basta con dominar un aspecto dunha lingua, senón que é preciso que saibamos usala en todas as súas formas, coñecendo as súas inflexións e connotacións, tendencias de uso, xerga, etc. Estar familiarizados cos diversos métodos de ensinanza que existen é, polo tanto, algo básico para nós como docentes xa que nos permitirá ir adaptando o noso xeito de dar clase a cada situación.

Saudiña, 

Alba