Tema 5 - Actividades de lingua

Boas, compas!

Nesta nova etapa do blogue imos tratar algúns contidos relacionados coa Didáctica da Ensinanza das Linguas Estranxeiras para saber como axudar a que o noso alumnado acade todos os seus obxectivos de xeito ameno e atractivo. Pese a que nas sesións tratamos o tema do plurilingüísmo (esta presentación de Antía explica moi ben o concepto), hoxe quero facer un repaso dos diferentes tipos de actividades que podemos realizar na aula para traballar as catro actividades de lingua que recolle o MCER: expresión, comprensión, interacción e mediación, xa sexa de xeito oral ou escrito (o companion volume profundiza máis nestes conceptos). Esta clasificación pode resultar un pouco estraña para quen leve xa un tempiño lonxe do contexto educativo. Onde quedaron as 4 destrezas clásicas de produción oral e escrita e comprensión oral e escrita? que é iso de interacción e de mediación?  Hai lugar na aula para practicar estas cousas? o alumnado non debería estar a traballar contidos relevantes e a acumular coñecementos?

Se entendemos o cerebro do noso alumnado como un almacén onde teñen que acumular tooooda a información que lles chega para poder acceder a ela cando lles sexa necesaria... pois igual estas non serían as destrezas nas que nos centraríamos. Pero debemos entender que o cerebro do noso alumnado é unha máquina cuxa potencialidade vai alén da mera acumulación de coñecementos. É un procesador moi potente que pode axudarlles a acadar o que se propoñan. Polo tanto, na aula debémoslles presentar retos reais, que actúen como unha sorte de quebracabezas e xogos nos que eles teñan que, non só aplicar os seus coñecementos, senón tamén traballar as competencias básicas. Potenciemos a súa creatividade, interese e motivación. É interesante esta sección dunha entrevista a Michio Kaku:

Aclaremos pois, que as actividades "clásicas" non quedan de lado. O alumnado segue tendo que ler, escribir, escoitar e falar pero, alén disto, traballa coa lingua en contexto mediante as actividades de interacción e de mediación. Polo tanto as actividades de expresión son aquelas nas que o alumnado traballa a súa capacidade de comunicar ideas, pensamentos, emocións... na lingua estranxeira, xa sexa de xeito oral ou escrito (exposicións orais na clase, redacción de historias, realización de resumos, show and tell...); e as actividades de comprensión axudan ó alumnado a traballar a súa capacidade de entender ideas expresadas na lingua estranxeira xa sexa de xeito oral ou escrito (lectura de noticias dun xornal, visualización de conferencias ou charlas en vídeo, lectura das instrucións de uso dalgún aparello, análise dun texto, visualización de series ou películas...). Por outra banda temos as actividades de interacción e mediación, que poñen en contacto a dous ou máis interlocutores para que o uso da lingua durante a aprendizaxe sexa un acto verdadeiramente comunicativo. De pouco serve que sexamos expertos expresándonos na lingua estranxeira se non somos quen de comprender ós nosos interlocutores (orais ou escritos), e de pouco serve tamén sermos quen de entender ó noso interlocutor pero non sermos quen de comunicar as nosas opinións ou os nosos pensamentos. É preciso que teñamos actividades de interacción nas que poñamos ó alumnado en contextos reais para ensinar a importancia dunha comunicación efectiva. Alén disto deben aprender a ser respectuosos e a adaptar o nivel de formalidade do discurso ás persoas coas que estean a falar (porque non nos comunicamos cunha profesora do mesmo xeito que nos comunicamos coas nosas amigas). En última instancia, a lingua é interacción entre dous ou máis interlocutores, polo que é preciso que aprendamos a traballar con ela mediante actos comunicativos reais (diálogos, debates, entrevistas, intercambio de correspondencia...). Aproveitemos que a interacción é un dos mellores métodos para aprender unha lingua estranxeira, se non a practicamos podemos acabar comunicándonos como Walter White en Breaking Bad



Ou peor, como Ted Mosby en How I Met Your Mother



Por outra banda, as actividades de mediación (que poden ser linguísticas/textuais, conceptuais e sociais/culturais) buscan que o alumnado se converta no punto medio que une a dúas persoas de culturas, niveis ou idiomas distintos para favorecer a comunicación entre elas. As mediadoras interveñen cando dúas ou máis persoas son incapaces de comunicarse directamente polo motivo que sexa (porque as persoas non falan a mesma lingua, porque o emisor é un especialista no tema e o receptor un neno pequeno con pouco vocabulario, porque o receptor final da mensaxe non está presente...). Deben controlar o nivel de formalidade, o grao de explicación, o vocabulario empregado, etc. para asegurar que o contido chega ata o receptor de xeito satisfactorio. Vexamos un exemplo humorístico de mediación entre unha interlocutora canadense e receptores estadounidenses mediante subtítulos:

Robin: Ted, this hydro bill is bigger than Louis Cyr's biceps. What, you leave the garborator on all night, eh?.

Mediación mediante subtítulos: Ted, this electric bill is larger than a Quebec strong man's arms. Did you leave the [garbage] disposal on all night, moron?

Ambos interlocutores falan inglés, pero as expresións e as referencias empregadas en Canadá non coinciden coas empregadas nos Estados Unidos (na serie o exemplo é un pouco esaxerado), e esta diferencia cultural dificulta a comunicación entre os interlocutores. Neste caso, a actividade de mediación require dun coñecemento profundo da lingua e da cultura para poder entender as referencias. É un exercicio de comprensión, análise e explicación. Vexamos un exemplo de como NON realizar unha mediación entre dous interlocutores que non se poden comunicar directamente (ou o que coloquialmente chamaríamos o teléfono estragado):

Segundo a situación comunicativa, o acto de mediación pode ter consecuencias insospeitadas. Que sucede se actuamos como interpretes cando noso pai lle da direccións a un grupo de turistas e transmitimos mal a mensaxe? perderanse na cidade? chegarán tarde ao aeroporto? E se por lle traducir mal o menú dun restaurante a un amigo inxire algo ó que é alérxico? E se lle transmitimos mal o visto na clase a un compañeiro que estivo enfermo, suspenderá?. É moi doado atopar situacións comúns nas que o noso alumnado se pode ver no papel de mediador, algo que debemos aproveitar ó noso favor para deseñar actividades de aula que teñan un contexto real.

En conclusión, introducir estas actividades no traballo de aula non é difícil, pero debemos guiarnos polo establecido no MCER con respecto ós niveis de lingua. O noso alumnado debe traballar con textos propios do seu nivel, xa que de ser demasiado complexos poden perder o interese, a motivación e as ganas de traballar. Fagamos que se reten a si mesmos e que traballen, como dicía Vygotsky, na súa Zona de Desenvolvemento Próximo para que poidan interiorizar contidos de xeito máis eficiente e efectivo. Nas actividades realizadas na aula, propuxemos a realización dunha lectura comprensiva dun breve artigo xornalístico en inglés, para practicar a comprensión; a elaboración dun cartel comparativo de rasgos culturais propios e de países de lingua inglesa como acto de mediación, ou un show and tell organizado polo alumnado para practicar a expresión oral. Coido que actividades de este estilo son moi beneficiosas para que o alumnado acade un bo nivel de lingua e fan que as sesións de aula sexa algo dinámico e entretido.

Saudiña!
Alba

Dosier 2 - TEMA 5

Sesión do 28 de novembro

Ola, compas!

Nesta entrada vouvos falar das actividades que realizamos durante a sesión do 28 de novembro de As Linguas Estranxeiras no Contexto Español e Internacional. Na entrada de dosier anterior, podedes atopar a explicación correspondente á última actividade da clase, que tivemos que presentar durante esta sesión.

Esta primeira actividade foi especialmente interesante, xa que implicou que o alumnado participase como avaliado e como avaliador, mediante a avaliación colaborativa. Tras as exposicións grupais, cada equipo de traballo debía avaliar de xeito cooperativo a presentación doutro grupo, segundo os criterios establecidos na grade creada polo docente da materia. Este enfoque fixo que o alumnado prestase unha especial atención, non só ós contidos da exposición, senón tamén ó xeito de presentalos, de explicalos e de organizalos. Coido que foi un exercicio moi beneficioso para o noso desenvolvemento como docentes, xa que nos fixo conscientes dalgúns aspectos das exposicións orais nos que doutro xeito non teríamos reparado. 

Parte da presentación correspondente ó meu grupo de traballo

Despois das exposicións e do breve debate que tivemos sobre a actividade, cambiamos a dinámica da sesión cunha partida de Kahoot por equipos. Esta actividade, na miña opinión non resultou tan satisfactoria como a partida de Kahoot que xogamos de xeito individual na primeira sesión. Na partida por equipos, cada resposta debe ser dada por consenso dos/das integrantes do grupo, o que require que se produza un debate para poder acadar unha decisión conxunta. Ler, razoar, argumentar, debater e decidir, son moitas tarefas para poder efectualas todas de xeito efectivo no breve espazo de tempo de cada pregunta No caso do meu equipo, tivemos algunhas respostas erróneas por non acadar un consenso no grupo e, polo tanto, responder ó azar. Aínda así, a gamificación combinada coas aclaracións do docente tras cada pregunta son un bo xeito de tratar temas tan densos como o das competencias das Administracións no currículo das EOI. (Déixovos neste enlace un video moi interesante sobre a gamificación nas universidades).

Para rematar a sesión realizamos outra presentación colaborativa (de título As ensinanzas de idiomas no currículo da LOMCE en Galicia), mais desta volta o contido debía ser elaborado polo alumnado de xeito individual (no meu caso en parella, por unha cuestión de correspondencia do número de diapositivas co número de alumnado na aula). A división do contido entre o alumnado semellaba igualitaria, pero á hora de resumir, algunhas partes se prestaban máis que outras, polo que algunhas persoas tiveron máis problemas para condensar toda a información atopada nunha soa diapositiva. Malia isto, toda a xente conseguiu resumir de xeito satisfactorio a información, e compartila co resto da clase sen problemas, polo que a valoración da actividade é moi positiva.

Diapositiva para a presentación colaborativa

En conclusión, a sesión deste día resultou bastante frutífera, grazas ó esforzo do alumnado e á súa implicación no traballo realizado para acadar os obxectivos propostos polo docente. 

Diario 2 - TEMA 5

Sesión do 28 de novembro

Ola compas!

Nesta entrada tráiovos un repaso do visto na sesión de As Linguas Estranxeiras no Contexto Español e Internacional do día 28 de novembro, na que seguimos traballando co establecido pola LOMCE sobre o ensino de linguas estranxeiras na ESO, no Bacharelato e na FP, e afondamos un pouco máis no que establece para o ensino de linguas nas Escolas Oficiais de Idiomas.

En concreto, nesta clase rematamos a última actividade da sesión do 21 de novembro cunha presentación do traballo realizado por cada grupo reducido sobre o establecido pola LOMCE con respecto ó ensino de linguas estranxeiras na ESO, o Bacharelato e na FP. Como xa mencionei na entrada de diario anterior, toda a información figura recollida no texto da Lei, mais está repartida en diferentes apartados, polo que a creación dun documento que a recolla toda organizada é moi beneficioso.

Grade de avaliación de presentacións individuais - Gonzalo Constela

A continuación realizamos unha actividade para traballar contidos relacionados coa ensinanza de idiomas de réxime especial. Esta ensinanza corresponde ás Escolas Oficiais de Idiomas (EE.OO.II), que principalmente ofrecen cursos e probas de nivel para as linguas oficiais dos Estados membro da UE, para as linguas cooficiais de España, para algunhas linguas relevantes por razóns económicas, sociais ou culturais e para español como lingua estranxeira. Mais non todas as EE.OO.II teñen a mesma oferta de linguas, por exemplo, en Galicia ningunha ofrece curso de lingua éuscara ou catalá (por citar algunhas, comparemos a oferta da EOI Jesús Maestro, de Madrid, coa da EOI da Coruña).

A última actividade do día consistiu na realización dunha presentación colaborativa, na que cada persoa da clase tiña que buscar información sobre un contido concreto con respecto á organización das Escolas Oficiais de Idiomas (organización dos niveis, principios metodolóxicos, métodos de acceso e de realización de matrícula, avaliación e promoción, currículo, probas de certificación, probas de progreso e probas de promoción). O funcionamento das aulas de idiomas nas EE.OO.II non é igual ca nos colexios e institutos. Dende primaria até o bacharelato, o alumnado pasa 12 anos da súa vida aprendendo inglés de xeito pausado e pouco interactivo (e chega como moito a adquirir un nivel B1 non certificado, o que quere dicir que tarda de media catro anos en avanzar cada nivel). As Escolas Oficiais de Idiomas ofrecen cursos para cada nivel (de A1 a C1) que, dependendo do centro e da lingua que se estea a cursar, poden durar entre 1 e 3 anos. Ademais, a metodoloxía empregada nas Escolas Oficiais de Idiomas é moito máis interactiva ca na educación básica e na secundaria, polo que as aprendizaxes realizadas son máis significativas e duradeiras. (Para saber máis sobre as probas das EE.OO.II e as de outras institucións).

En definitiva, a ensinanza de linguas varía moito dependendo do tipo de educación, polo que é preciso coñecer o que establece a lei para cada caso específico.

Dosier 1 - TEMA 5

Sesión do 21 de novembro

Durante a sesión do 21 de novembro da materia As Linguas Estranxeiras no Contexto Español e Internacional tratamos varios temas bastante teóricos relacionados co deseño curricular e a lexislación en materia educativa mediante o traballo cooperativo e a gamificación.

A primeira actividade da clase estivo baseada no traballo en grupos de xeito piramidal (primeiro en parellas, logo en grupos de catro persoas, e finalmente en grupos de oito persoas) para responder a preguntas básicas sobre que é o currículo, cales son os seus elementos, cales son as competencias básicas e cales son os niveis de concreción curricular. O alumnado da clase tiña os conceptos bastante frescos grazas ás materias previamente cursadas, polo que a actividade se desenvolveu de xeito fluído e os resultados foron satisfactorios. Entre toda a clase se alcanzou un consenso sobre as respostas ás preguntas e se aclararon as poucas dúbidas que podía haber sobre estes temas (Preme aquí para acceder ó diario desta sesión).

A continuación, para repasar o contido teórico máis denso, participamos nunha partida de Kahoot con 24 cuestións sobre as competencias dos responsables nos diferentes niveis de concreción curricular.
Malia que dende o punto de vista do profesorado o Kahoot semella ser un xeito ameno e dinámico de traballar contidos, coido que o pouco tempo que hai para responder a cada pregunta propicia que os resultados acadados non sexan tan satisfactorios como poderían ser con outros métodos de avaliación (tendo en conta que canto máis tempo se tarde en responder, menos puntuación se obtén). A velocidade de lectura, comprensión e resposta non é igual para todo o alumnado, e debemos ter esta diversidade en conta á hora de planificar as clases. O Kahoot premia as respostas rápidas, polo que pode supoñer estrese, ansiedade ou mesmo un bloqueo para o alumnado que funciona a un ritmo máis pausado. Ademais, a súa compoñente visual é tan importante que supón unha barreira case infranqueable para o alumnado con discapacidade visual, algo que tamén debemos ter en conta á hora de querer empregar esta ferramenta nas nosas clases.

Despois deste repaso xeral ós conceptos e normativas básicas realizamos unha actividade en grupos reducidos. O docente repartiu entre os grupos unha serie de preguntas a responder sobre os contidos da LOMCE con respecto a ensinanza de linguas estranxeiras (horas adicadas á primeira e segunda lingus aestranxeiras, principios metodolóxicos, obxectivos xerais, avaliación... para ESO, Bacharelato e Formación Profesional). O obxectivo da actividade foi que aprendésemos de xeito colaborativo, mediante exposicións por grupos ante o resto da clase para poñer en común as respostas a estas preguntas (as exposicións terán lugar ó comezo da próxima sesión de aula).

En conclusión, as actividades fixeron que unha sesión de 4 horas se puidese desenvolver de xeito ameno, sen facerse moi pensada nin sobrecargar ó alumnado de información. Aínda así, é preciso realizar un repaso do temario visto na clase de xeito autónomo para aclarar as dúbidas que se poidan ter e interiorizar o aprendido.

Diario 1 - TEMA 5

Sesión do 21 de novembro

Nesta entrada traiovos os contidos que tratamos na materia As Linguas Estranxeiras no Contexto Español e Internacional durante a sesión do día 21 de setembro (preme aquí para coñecer as actividades que se empregaron para tratar estes contidos). Repasamos o establecido pola LOMCE sobre o currículo; as competencias educativas exercidas polas diferentes administracións para establecer o mesmo e, finalmente, repasamos ó establecido pola LOMCE con respecto á ensinanza de linguas estranxeiras. A continuación déixovos as respostas ás preguntas que se nos fixeron durante esta actividade para que saibades de que falamos como introdución:

-Que é o currículo? É a regulación dos elementos que determinan os procesos de ensinanza-aprendizaxe para cada unha das ensinanzas.

-Cales son os elementos do currículum? Obxectivos, contidos, metodoloxía didáctica, criterios de avaliación, estándares de aprendizaxe e competencias.

-Cales son as competencias básicas que recolle o currículo? Comunicación Lingüística (CCL), Matemática e Básica en Ciencias e Tecnoloxía (CMCT), Dixital (CD), Aprender a Aprender (CAA), Conciencia e Expresións Culturais (CCEC), Conciencia Social e Cívica (CCSC), Sentido de Iniciativa e Espírito Emprendedor (CSIEE).

-Cales son os niveis de concreción curricular? No 1º nivel  está a normativa promulgada polas Administracións; no 2º nivel están o Proxecto Educativo do Centro e o Proxecto Curricular; no 3º nivel está a programación didáctica de cada docente; e no 4º nivel estarían as adaptacións curriculares significativas (aínda que sobre este punto non hai consenso, xa que as estas adaptacións están contidas nas programacións didácticas e polo tanto pertencerían ó 3º nivel de concreción).

A continuación entramos en materia máis densa e repasamos como é o reparto de competencias entre os distintos órganos de decisión (quen establece o número mínimo de horas dunha materia?  quen establece os contidos do currículo?, quen determina a carga horaria das materias?, quen complementa o contido das materias troncais?...). Se tedes interese en coñecer as respostas a estas e máis preguntas, déixovos a páxina da EACEA (Educación, Audiovisual and Culture Executive Agengy), onde atoparedes un resumo do establecido pola LOMCE.

Contidos  da páxina da EACEA

Para finalizar a sesión, realizamos de xeito colaborativo un resumo do que establece a LOMCE no ensino de linguas estranxeiras na ESO, no Bacharelato e na FP: os seus principios, obxectivos, características, metodoloxía... A información figura recollida na Lei Orgánica 8/2013 para a mellora da calidade educativa, mais non existe un apartado no que se poida atopar toda xunta. Este traballo de aula foi moi beneficioso xa que puidemos crear entre todas un documento coa información relevante para a nosa área de interese, coa toda información recollida de xeito claro é organizado.

En xeral, estábamos familiarizados de cos contidos tratados durante esta sesión xa que como docentes debemos coñecer os textos legais que condicionan a nosa labor, pero sempre os estudamos en xeral, sen pararnos a extraer exclusivamente as partes de interese para o profesorado de linguas estranxeiras, polo que esta sesión foi moi beneficiosa para o alumnado.